Λύκοι και τσακάλια στις πόλεις: Γιατί η άγρια πανίδα πλησιάζει όλο και περισσότερο τον άνθρωπο

Λύκοι και τσακάλια αφήνουν ολοένα συχνότερα τα γνώριμα μονοπάτια της άγριας φύσης και κάνουν την εμφάνισή τους εκεί όπου κάποτε δύσκολα θα τα περίμενε κανείς: στις παρυφές των πόλεων, ακόμη και κοντά σε κατοικημένες περιοχές.

Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι τόσο απλή όσο δείχνουν ένα βίντεο από κινητό ή μια φωτογραφία που γίνεται viral. Η εύκολη πρόσβαση σε τροφή και νερό, η καταστροφή και ο κατακερματισμός των βιοτόπων, οι πυρκαγιές, η επέκταση των πόλεων και η ολοένα εντονότερη ανθρώπινη παρουσία αλλάζουν τις συνθήκες μέσα στις οποίες κινείται η άγρια πανίδα.

Την ίδια ώρα, όμως, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να επιτρέπουν να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι οι λύκοι και τα τσακάλια εμφανίζονται πλέον συχνότερα στη Θεσσαλονίκη. Ένας βασικός λόγος είναι ότι σήμερα βλέπουμε και καταγράφουμε πολύ περισσότερα.

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Δημήτρης Μπακαλούδης, η παρουσία άγριων ζώων στον αστικό και περιαστικό ιστό δεν έχει μία μόνο αιτία. Διαθεσιμότητα τροφής και νερού, αλλαγές στους πληθυσμούς των ειδών, μεγαλύτερη ανοχή ορισμένων ζώων απέναντι στον άνθρωπο και οι συνεχείς μεταβολές των φυσικών οικοσυστημάτων συνθέτουν ένα νέο τοπίο.

Τα σκουπίδια που μετατρέπονται σε «τραπεζαρία» της άγριας πανίδας

Αρκεί ένας κάδος απορριμμάτων για να αλλάξει η διαδρομή ενός άγριου ζώου;

Σε αρκετές περιπτώσεις, η εύκολη πρόσβαση στην τροφή μπορεί να αποτελέσει ισχυρό κίνητρο. Απορρίμματα και άλλες διαθέσιμες πηγές τροφής προσελκύουν ζώα, ιδιαίτερα εκείνα που δυσκολεύονται περισσότερο να εξασφαλίσουν τροφή μέσω ενεργητικού κυνηγιού. «Είναι από τους σημαντικότερους λόγους προσέγγισης αρκετών ειδών στον αστικό και περιαστικό ιστό», επισημαίνει ο κ. Μπακαλούδης.

Γι' αυτό και η διαχείριση των απορριμμάτων αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της αντιμετώπισης του φαινομένου. Κλειστοί και κατάλληλοι κάδοι, συχνή αποκομιδή και αποφυγή της σκόπιμης παροχής τροφής σε άγρια ζώα ή αδέσποτα στις παρυφές των πόλεων μπορούν να περιορίσουν ένα από τα βασικά «κίνητρα» προσέγγισης.

Γιατί το τσακάλι είναι πιο πιθανό να φτάσει κοντά στην πόλη

Λύκος και τσακάλι δεν αντιμετωπίζουν τον αστικό χώρο με τον ίδιο τρόπο. Το τσακάλι, εξαιτίας του διαιτολογίου και της συμπεριφοράς του, έχει μεγαλύτερη δυνατότητα να εκμεταλλεύεται τις παρυφές κατοικημένων περιοχών. Ο λύκος μπορεί επίσης να βρεθεί κοντά στον άνθρωπο, αλλά η παρουσία του είναι συχνά πιο εφήμερη, καθώς συνδέεται με διαφορετική στρατηγική αναζήτησης και εξασφάλισης τροφής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας λύκος δεν μπορεί να επιστρέψει σε μια περιοχή όπου έχει βρει εύκολη τροφή. Μεμονωμένα ζώα ενδέχεται να προσεγγίζουν συχνότερα κατοικημένες περιοχές όταν υπάρχουν διαθέσιμα απορρίμματα ή οικόσιτα ζώα.

Και η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, είδη όπως η αλεπού και το πετροκούναβο έχουν δημιουργήσει ακόμη και πληθυσμούς μέσα στον αστικό χώρο, προσαρμοζόμενα στις ιδιαίτερες συνθήκες που δημιουργεί η πόλη.

Βλέπουμε περισσότερους λύκους ή απλώς τους… βλέπουμε περισσότερο;

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της υπόθεσης. Για τη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή, ο κ. Μπακαλούδης σημειώνει ότι δεν μπορεί να τεκμηριωθεί με ακρίβεια πως οι εμφανίσεις λύκων και τσακαλιών έχουν αυξηθεί.

Ο λόγος είναι απλός: σήμερα σχεδόν τίποτα δεν περνά απαρατήρητο. Ένα ζώο που πριν από μερικά χρόνια θα μπορούσε να διασχίσει έναν δρόμο ή να κινηθεί στις παρυφές μιας κατοικημένης περιοχής χωρίς να το αντιληφθεί κανείς, σήμερα μπορεί να καταγραφεί σε δευτερόλεπτα από ένα κινητό, μια κάμερα ασφαλείας ή μια κάμερα καταγραφής άγριας ζωής.

Παράλληλα, περισσότεροι άνθρωποι κινούνται σε φυσικές περιοχές, αυξάνοντας και τις πιθανότητες μιας συνάντησης.

Έτσι, περισσότερες φωτογραφίες και βίντεο δεν σημαίνουν αυτομάτως περισσότερα ζώα. Μπορεί να σημαίνουν και περισσότερα μάτια, περισσότερες κάμερες και πολύ περισσότερες δυνατότητες καταγραφής.

Οι φωτιές αλλάζουν τους χάρτες της άγριας ζωής

Κάθε φορά που μια μεγάλη πυρκαγιά καταστρέφει έναν φυσικό βιότοπο, δεν χάνονται μόνο δέντρα και βλάστηση. Αλλάζει ολόκληρο το οικοσύστημα.

Η επέκταση των πόλεων και η έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα περιορίζουν και κατακερματίζουν φυσικές περιοχές, με αποτέλεσμα τα ζώα να αναζητούν νέες διαδρομές και νέες περιοχές για τροφή, νερό και καταφύγιο.

Μια μεγάλη φωτιά μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά το ενδιαίτημα ενός είδους και να αναγκάσει τα ζώα να μετακινηθούν.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και εξαιτίας μεγάλων ανθρώπινων παρεμβάσεων. Η συνεχής ανάπτυξη, μεταξύ άλλων και κατά μήκος της ακτογραμμής, περιορίζει τον διαθέσιμο φυσικό χώρο, ενώ εγκαταστάσεις και δραστηριότητες μεγάλης κλίμακας μπορούν να προκαλούν όχληση και να επηρεάζουν τις μετακινήσεις ορισμένων θηλαστικών.

Τι κάνουμε αν βρεθεί ένας λύκος ή ένα τσακάλι μπροστά μας

Η βασική οδηγία είναι να μην επιχειρήσουμε να γίνουμε… φωτορεπόρτερ της στιγμής. Δεν πλησιάζουμε το ζώο, δεν το κυνηγάμε, δεν το εγκλωβίζουμε και δεν προσπαθούμε να το τρομάξουμε.

Το άγριο ζώο χρειάζεται κυρίως έναν δρόμο διαφυγής. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν αισθανθεί ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να απομακρυνθεί.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε περιόδους αναπαραγωγής και ανατροφής των μικρών, όταν η συμπεριφορά ενός ζώου μπορεί να είναι διαφορετική.

Όπως επισημαίνει ο κ. Μπακαλούδης, δεν πρέπει να πλησιάζουμε ένα ζώο για να το φωτογραφίσουμε ούτε να προσπαθούμε να το εκδιώξουμε.

Η φυσιολογική αντίδραση ενός λύκου ή ενός τσακαλιού απέναντι στον άνθρωπο είναι συνήθως η απομάκρυνση. Ωστόσο, δεν αντιδρούν όλα τα άτομα με τον ίδιο τρόπο. Κάποια μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερη ανοχή ή πιο εξερευνητική συμπεριφορά, είτε λόγω χαρακτηριστικών τους είτε επειδή έχουν μάθει από τους γονείς τους να είναι λιγότερο επιφυλακτικά.

Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται πίσω από την εμφάνιση

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο γιατί ένας λύκος ή ένα τσακάλι βρέθηκε κοντά σε μια πόλη. Είναι τι έχει αλλάξει στη φύση ώστε να τον οδηγήσει μέχρι εκεί.

Η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, η καταστροφή των βιοτόπων, οι πυρκαγιές, η ανθρώπινη όχληση και η εύκολη πρόσβαση σε τροφή μπορούν να αλλάξουν τις διαδρομές της άγριας πανίδας και να φέρουν τα ζώα πιο κοντά στον άνθρωπο.

Η προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων αποτελεί, σύμφωνα με τον καθηγητή του ΑΠΘ, βασική προϋπόθεση ώστε τα ζώα να μπορούν να παραμένουν και να κινούνται στον φυσικό τους χώρο. Η συνύπαρξη, πάντως, δεν είναι αδύνατη. Χρειάζεται όμως γνώση, σωστή διαχείριση και κανόνες.

Οι πόλεις πρέπει να μάθουν να ζουν και με την άγρια πανίδα

Οι ελληνικές πόλεις ενδέχεται να χρειαστεί να είναι περισσότερο προετοιμασμένες για την παρουσία άγριων ζώων στον αστικό και περιαστικό χώρο.

Δεν πρόκειται μόνο για το τι θα κάνει ένας πολίτης όταν δει έναν λύκο ή ένα τσακάλι. Πρόκειται για έναν συνολικό τρόπο διαχείρισης: από τα σκουπίδια και τους φυσικούς χώρους μέχρι τα πρωτόκολλα αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών.

Στην Ελλάδα υπάρχει ήδη θεσμοθετημένο πρωτόκολλο για την αρκούδα, ενώ, σύμφωνα με τον κ. Μπακαλούδη, προετοιμάζεται αντίστοιχο πρωτόκολλο και για τον λύκο.

Γιατί τελικά η εικόνα ενός λύκου να περνά μέσα από τον φακό ενός κινητού μπορεί να μοιάζει με μια παράξενη είδηση της ημέρας. Πίσω της, όμως, κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία: η φύση αλλάζει, τα ζώα προσαρμόζονται και οι πόλεις καλούνται να προσαρμοστούν κι αυτές.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ- ΜΠΕ